Κυριακή, 11 Νοεμβρίου 2018

Η παραλίγο δίκη του Μακαρίου το 1956


Η ανακάλυψη των Ημερολογίων του Γρίβα από τους Βρετανούς αποικιοκράτες παρολίγον να τινάξει τα πάντα στον αέρα σε σχέση με τη δράση της ΕΟΚΑ.
Τα Ημερολόγια, τα οποία κρατούσε ο Γρίβας από το 1954 ανακαλύφθηκαν από τους Βρετανούς σε τρία στάδια.
Σελίδα από το χειρόγραφο του Γρίβα.
Την παραμονή της 1ης Απριλίου 1955 (29 Μαρτίου) ασφάλισε τις σημειώσεις του σε πλαστικά μπουκάλια και τα έστειλε στη Λύση για φύλαξη. Το βρήκαν οι Βρετανοί στις 21 Αυγούστου κατά τη διάρκεια ερευνών στο χωριό.
Αυτό το μέρος περιείχε όλα όσα είχε γράψει από τις 26 Οκτωβρίου 1954 μέχρι εκείνο το βράδυ.
Από τις 30 Μαρτίου ξεκίνησε το δεύτερο μέρος που περιλάμβανε το τρίμηνο 30 Μαρτίου μέχρι και τις 6 Ιουλίου 1955. Αυτό το κομμάτι το έδωσε για φύλαξη στον αγωνιστή Λάμπρο Καυκαλίδη αλλά το ανακάλυψαν οι Βρετανοί στις 9 Ιουνίου 1956 όταν διενήργησαν την επιχείρηση «Λάκκυ Αλφόνσο» στην περιοχή των Σπηλιών.
Το τρίτο μέρος είχε φυλαχθεί στο σπίτι του αγωνιστή Γιάννη Αλεξάνδρου αλλά μετακινήθηκαν από τον επίσης αγωνιστή Πασχάλη Παπαδόπουλο για να βρεθούν ξαφνικά στα χέρια των Άγγλων με ένα ανεξήγητο τρόπο. Η ενέργεια αυτή αποδόθηκε στον Πασχάλη Παπαδόπουλο, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως προδότης και φυγαδεύθηκε στην Αγγλία. Ωστόσο ο ίδιος αποδίδει την ευθύνη για όσα έγιναν σε κορυφαίο στέλεχος της οργάνωσης.[1]

Το σύνολο των εγγράφων που εξασφάλισαν οι Βρετανοί ήταν έκτασης 250 χιλιάδων λέξεων αλλά οι Βρετανοί όταν αποφάσισαν να δώσουν αποσπάσματα του στη δημοσιότητα, έδωσαν μόνο περίπου 10 χιλιάδες λέξεις. Το υπόλοιπο κρατείται στο Λονδίνο και έχει χαρακτηριστεί ως «άκρως απόρρητο». Επίσης χρησιμοποιήθηκε για να σπάσουν οι Βρετανοί τον ιστό της ΕΟΚΑ[2].

Από το Ημερολόγιο πιστοποίησαν την εμπλοκή του Μακαρίου
Τα Ημερολόγια περιλάμβαναν επιστολές, διαταγές, υπομνήματα, ονόματα συνεργατών, μελών της οργάνωσης, συνδέσμων και άλλα παρόμοια.

Και μέσα από το Ημερολόγιο, πιστοποιήθηκε πέραν πάσης αμφιβολίας και η εμπλοκή του Μακαρίου στην ΕΟΚΑ, αφού ο Γρίβας τον ανέφερε πολλές φορές ονομαστικά.

Ο Γρίβας αναφέρεται ονομαστικά και σε άλλα μέλη και στελέχη της ΕΟΚΑ όπως τον Α. Αζίνα, τον Γρ. Αυξεντίου, τον υπασπιστή του Ν. Πετροπουλέα, τον Ανδρέα Γιάγκου και άλλους[3].
Γράφει π.χ. στην καταχώρηση της 14ης Δεκεμβρίου 1954: «Κρανιδιώτης ον είδε Αζίνας, επληροφόρησεν ότι Μακάριος ουδεμίαν εντολήν διεβίβασε σχετικά με έναρξιν δράσεως μας, ως ειδοποίησε ότι θα έκαμνε».

Σκέψεις για δίκη του Μακαρίου
Όταν οι Βρετανοί ανακάλυψαν τα χαρτιά του Γρίβα και την εμπλοκή του Μακαρίου, ο τελευταίος ήταν εξόριστος στις Σεϋχέλλες.
Οι Βρετανοί εξέδωσαν τα Ημερολόγια για να προκαλέσουν εντυπώσεις διεθνώς, αλλά η προσπάθεια τους δεν απέδωσε.
Και ήταν μάλλον αυτό που έκαναν δεύτερες σκέψεις για δίκη του Μακαρίου.
 
Δύο από τα γυάλινα δοχεία που βρήκαν οι Βρετανοί στη Λύση με τα χειρόγραφα του Γρίβα.
Σύμφωνα με έγγραφα του Βρετανικού Υπ. Εξωτερικών που αποδεσμεύτηκαν το 1999, ο κυβερνήτης στρατάρχης Χάρντινγκ μετά από συνεννόηση με τον Γενικό Εισαγγελέα της Κύπρου Κρίτωνα Τορναρίτη, στις 29 Αυγούστου, ενημέρωνε τον Λέννοξ Μπόιντ ότι από τα Ημερολόγια μπορεί να στοιχειοθετηθεί υπόθεση εναντίον του Μακαρίου τον οποίο μπορούσαν να διώξουν ποινικά για χρήση ένοπλης βίας κατά της κυβέρνησης ή η υποστήριξη ανατροπής της κυβέρνησης με βίαια μέσα.

Από την άλλη ο Χάρντινγκ είχε κάποιους ενδοιασμούς για τη σκοπιμότητα μιας τέτοιας ενέργειας, γράφοντας ότι μια καταδίκη θα ήταν πιο σημαντική από μια «αυθαίρετη εξορίας» και πρόσθετε ότι «αυτό το όφελος θα εξουδετερωνόταν πλήρως από τη δύσκολη θέση στην οποία θα βρισκόμασταν κατά τη διαδικασία προσαγωγής του έναντι της Δικαιοσύνης και από την κριτική που θα μπορούσαμε να υποστούμε από μια προσβεβλημένη Ελληνοκυπριακή κοινή γνώμη εδώ και την κοινή γνώμη της Χριστιανοσύνης εκτός της νήσου».

Ο Χάρντινγκ ανησυχούσε για το ενδεχόμενο ηρωοποίησης του Μακαρίου, αφού ο τελευταίος θα μπορούσε να αξιοποιήσει τη δίκη και να παρουσιαστεί ως μεγάλος πατριώτης.
Πέραν τούτου, σημείωνε ότι αν καταδικαζόταν θα έπρεπε να εκτίσει την ποινή του στην Κύπρο, γεγονός που θα προκαλούσε συνεχώς μαχητικές διαδηλώσεις των κυπρίων για απελευθέρωση του.

Ο Μπόιντ απορρίπτει
Από την πλευρά του ο Λέννοξ Μπόιντ απαντούσε με άκρως απόρρητο τηλεγράφημα του την 3η Σεπτεμβρίου 1956 ότι απορρίπτει κατηγορηματικά την περίπτωση δίωξης του αρχιεπισκόπου για τους εξής λόγους όπως ο ίδιος τους καταγράφει:
«1. Είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι θα ήταν σφάλμα να αποπειραθούμε να παραπέμψουμε τον προαναφερθέντα (Μακάριο) σε δίκη και πράγματι ποτέ δεν σκέφτηκα σοβαρά διαφορετικά, αλλά ήθελα να έχω την εκτίμησή σας που θα με βοηθήσει να απαντήσω αναπόφευκτες ερωτήσεις στη Βουλή και στον Τύπο. Σας είμαι τα μέγιστα υπόχρεος για το τηλεγράφημά σας, αν και έχω πρόβλημα με την προτεινόμενη διατύπωση της τρίτης παραγράφου σας.
Αρχ. Μακάριος, π. Σταύρος Παπαγαθαγγέλου, μητρ. Κυρηνείας Κυπριανός, Πολύκαρπος Ιωαννίδης στις Σεϋχέλλες.
2. Εν πρώτοις, λέτε ότι οι αποκαλύψεις στα ημερολόγια του Γρίβα μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία για την ποινική δίωξη του Μακαρίου και στην προτεινόμενή σας δήλωση αναφέρεστε στη συνολική στοιχειοθέτηση μαρτυρίας, συμπεριλαμβανομένης αυτής που προέρχεται από τα κατασχεθέντα έγγραφα. Έχω πληροφορηθεί ωστόσο ότι έγγραφα αυτού του είδους συνήθως δεν αποτελούν αποδεκτή μαρτυρία κατά του Αρχιεπισκόπου, εκτός και αν τα έχει γράψει ή υπογράψει (ο ίδιος). Κατά δεύτερο λόγο, δεν είμαι απολύτως πεπεισμένος με την εξήγηση ότι θα ήταν ενάντια στο δημόσιο συμφέρον αν εκτείθετο ο Αρχιεπίσκοπος στο όνειδος της δίκης για εγκληματικές υποθέσεις, λαμβανομένου υπ' όψιν ότι είναι ο πνευματικός ηγέτης της Εκκλησίας της Κύπρου. Αυτή μάλλον φαίνεται να είναι μια αδύνατη άποψη και υποδηλοί ότι ο Αρχιεπίσκοπος λόγω του σχήματός του απαλλάσσεται από δίωξη ακόμα και για τα πιο σοβαρά εγκλήματα. Υπάρχει επίσης ένα τρίτο σημείο: θα πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν το γεγονός ότι η απόφαση κατά πόσον πρέπει να ασκηθεί ποινική δίωξη σε μια αποικιακή περιοχή είναι κατά πρώτο λόγο ευθύνη του Γενικού Εισαγγελέα.
3. Εν πάση περιπτώσει η ακριβής μορφή της απάντησης θα πρέπει να εξαρτηθεί από το πώς υποβάλλεται το ερώτημα, αλλά η πρόθεσή μου θα ήταν να την περιορίσω σε μια απλή δήλωση με την έννοια ότι οι υπεύθυνες αρχές στην Κύπρο δεν σκέφτονται επί του παρόντος να ασκήσουν ποινική δίωξη. Ο κίνδυνος ότι αυτό θα ερμηνευόταν ως ένδειξη αμφιβολίας όσον αφορά τις αποδείξεις κατά του Αρχιεπισκόπου μπορεί να αντιμετωπιστεί επαναλαμβάνοντας ταυτόχρονα ότι είμαστε πλήρως πεπεισμένοι όσον αφορά το γνήσιον των (κατασχεθέντων) εγγράφων. Αντιλαμβάνομαι βεβαίως ότι μια περιορισμένη δήλωση αυτού του είδους αφήνει αναπάντητο το ερώτημα, γιατί, αν δεχόμαστε την απόδειξη συνενοχής, δεν ασκούμε δίωξη, αλλά γενικά νομίζω ότι μπορεί να είναι προτιμητέο να δεχτούμε αυτό το μειονέκτημα παρά να προσπαθήσουμε να δικαιολογήσουμε την απόφαση.
4. Θα σας ήμουν ευγνώμων για οιεσδήποτε περαιτέρω παρατηρήσεις που μπορεί να έχετε υπό το φως των πιο πάνω σχολίων, ειδικά όσον αφορά το κατά πόσον οι αποδείξεις μας κατά του Μακαρίου αποτελούν αποδεκτή μαρτυρία και κατά πόσον είναι δυνατό να παρουσιάσουμε στο δικαστήριο αποδείξεις πέραν των ημερολογίων».

Να μη γίνει μάρτυρας ο Μακάριος
Σκέψεις ότι η προσαγωγή του Μακαρίου στο δικαστήριο θα τον ηρωοποιούσαν, δεν έκαναν μόνο οι προαναφερόμενοι, αλλά και λειτουργοί του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών όπως ο Τζον Κάλσουορθι που υπηρέτησε ως Πρώτος Γραμματέας στην πρεσβεία των Αθηνών την περίοδο 1951 - 54 που σημείωνε στις 5 Σεπτεμβρίου 1956 τη σύμφωνη γνώμη του με το συμπέρασμα ότι θα ήταν πολιτικό ατόπημα αν ο Ελληνοκύπριος Εθνάρχης παραπεμπόταν σε δίκη:
«Συμφωνώ. Δεν θέλουμε να κάνουμε τον Μακάριο περισσότερο μάρτυρα απ' όσο ήδη προσπαθεί να γίνει. Και εφόσον υπάρχει κάποια αμφιβολία κατά πόσον το ημερολόγιο του Γρίβα θα είναι αποδεκτή μαρτυρία εναντίον του Μακαρίου, θα είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να διακινδυνεύσουμε μια δίκη η οποία μπορεί να μην καταλήξει σε μια καθαρή καταδίκη».

Παρόμοια άποψη είχε και ο αναπληρωτής υφυπουργός sir John Guthrie Ward ο οποίος παρατηρούσε στις 5 Σεπτεμβρίου 1956 τα εξής:
«Μια πετυχημένη δίκη ενός τόσο υψηλά ιστάμενου εκκλησιαστικού ηγέτη είναι ουσιαστικά αδύνατη σε μια δημοκρατία, (που τελεί) υπό το κράτος δικαίου. Το υπουργείο Αποικιών υποδεικνύει σχετικά ότι τα ημερολόγια του Γρίβα δεν αποτελούν μαρτυρία κατά του Μακαρίου»[4].
 
Μια σπάνια φωτογραφία. Ο Μακάριος στη βιβλιοθήκη του Σαν Σουσί των Σεϋχελλών.
Τελικά οι ενδοιασμοί του Λονδίνου απέτρεψαν την προσαγωγή του Μακαρίου σε δίκη. Ο Μακάριος παρέμεινε εξόριστος στης Σεϋχέλλες μέχρι τον Μάρτιο του 1957, μήνα κατά τον οποίο δόθηκε αμνηστία στους πολιτικούς κρατούμενους και στη βάση αυτής της αμνηστίας ο Μακάριος και οι συνεξόριστοι του αφέθηκαν ελεύθεροι.
Ωστόσο στον Μακάριο είχε απαγορευθεί η επιστροφή στην Κύπρο κι έτσι μετέβη στην Αθήνα.


[1] Βλ. Πάνου Μυρτιώτη, «Αρχείο Διγενή», Κύπρος 2002.
[2] Συνέντευξη Ανδρέα Αζίνα στον γράφοντα, 2002. Επίσης, Α. Αζίνα «50 χρόνια σιωπής», 2004.
[3] Αυτό καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι ο Γρίβας ήταν άψογος στρατιωτικός, αφού δεν ήταν ικανός να τηρήσει ούτε τον βασικό κανόνα της συνωμοτικής δράσης, δηλ. να μην αναφέρονται πραγματικά ονόματα αλλά μόνο ψευδώνυμα.  
[4] Γιώργου Λεβέντη, «Η δίκη που δεν έγινε», εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 18 Δεκεμβρίου 1999.

Σάββατο, 10 Ιουνίου 2017

Μια δίκη για τον Γ. Γρίβα και την Οργάνωση “Χ”




Μια δίκη για τον Γ. Γρίβα και την Οργάνωση “Χ”

Το Σάββατο 10 Ιουνίου πραγματοποιείται στη Λευκωσία Ημερίδα με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 120 χρόνων από τη γέννηση του Γεώργιου Γρίβα.
Το συνέδριο περιλαμβάνει παρουσιάσεις από την εποχή που ο Γρίβας είχε εισαχθεί στη Σχολή Πολέμου και σταματούν μέχρι το 1967.
Φρονούμε ότι δεν είναι καθόλου τυχαίο που η Ημερίδα σταματά στο 1967 και δεν συνεχίζει μέχρι το θάνατο του Γρίβα τον Ιανουάριο του 1974.
Και ο λόγος είναι απλός. Η περίοδος αυτή είναι η πιο προβληματική απ’ όλες στη ζωή του Γρίβα και έχει συνδεθεί με τη δράση της ΕΟΚΑ Β’ και την καταστροφή της Κύπρου με το χουντικό και ΕΟΚΑ Βήτικο πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή. Και οι υμνητές του Γρίβα, παρά τα όσα κατά καιρούς δηλώνουν περί της αθωότητας του, δεν τολμούν να αγγίξουν αυτή την περίοδο.

Στην Ημερίδα θα αναλυθεί και η περίοδος της κατοχής. Και με την ευκαιρία αυτή θα υπενθυμίσουμε ένα δικαστικό περιστατικό που έγινε στην Κύπρο, όπου ο συγγραφέας ενός βιβλίου αθωώθηκε από την κατηγορία της εξύβρισης του Γρίβα.

Το βιβλίο: «Εθνική Αντίσταση»
Το 1990 κυκλοφόρησε στην Κύπρο η δεύτερη έκδοση του βιβλίου με τίτλο «Εθνική Αντίσταση». Η πρώτη έκδοση ήταν το 1984.
Συγγραφέας του βιβλίου ο δάσκαλος Γεώργιος Μιχαήλ από τη Λάρνακα.

Στη σελίδα 102, κάτω από τον τίτλο: «Γερμανοί, ταγματασφαλίτες και Χίτες χτυπούν τις ανατολικές συνοικίες της Αθήνας», περιλαμβανόταν η ακόλουθη αναφορά:
«Στις 4 του Ιούλη 1944, πάνω από 500 Γερμανοί των Ες-Ες, ταγματασφαλίτες και Χίτες του Γρίβα χτύπησαν τις συνοικίες Γούβας, Παγκρατίου, Καισαριανής και Άη Γιάννη. Οι μάχες κράτησαν από τα ξημερώματα ως τις 4 το απόγευμα. Οι άντρες του ΕΛΑΣ και ο άμαχος πληθυσμός αμύνθηκαν σθεναρά…».

Η δικαστική αγωγή
Αυτή η αναφορά περιλαμβανόταν και στην πρώτη έκδοση και με τη δημοσίευση του βιβλίου
προκάλεσε την αντίδραση του Δώρου Παπαπέτρου, συγγενή του Γ. Γρίβα ο οποίος κατέθεσε μήνυση με την κατηγορία ότι «προσβάλλει τη μνήμη τεθνεώτος» κατά παράβαση του άρθρου 202Α του ποινικού κώδικα, κεφ. 154.
Η δίκη άρχισε στις 14 Ιουνίου 1985 και συνεχίστηκε μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου 1985.

Στη δίκη μάρτυρες κατηγορίας ήταν οι Μ. Ξάνθος, αντιστράτηγος ε.α., Χρ. Ρίζος, δικηγόρος από την Αθήνα, Όμηρος Παπαδόπουλος, συνταγματάρχης ε.α.

Μάρτυρες υπεράσπισης ήταν 12 ΕΛΑΣίτες, εκπαιδευτικοί και ιστορικοί.

Η απόφαση του δικαστηρίου
Στην απόφαση του ο επαρχιακός Δικαστής Γ. Νικολάου αναφέρει μεταξύ άλλων ότι ο συνήγορος του κατήγορου, Μανώλης Χριστοφίδης, ο οποίος διεύθυνε στο τελικό στάδιο την υπόθεση του κατηγόρου, ισχυρίστηκε ότι «το δημοσίευμα περιέχει εξύβριση βάναυση όπως
προκύπτει πρόδηλα από το ίδιο το περιεχόμενο του. σε τέτοια περίπτωση το κατά πόσο η εξύβριση ήταν κακόβουλη δεν τον ενδιέφερε». Περαιτέρω ο Μ. Χριστοφίδης κατηγόρησε τον συγγραφέα ότι «επέλεξε μια καθαρά μονόπλευρη παρουσίαση του θέματος, συνδυάζοντάς την με χαρακτηρισμούς που υποδηλώνουν και πιο άμεσα το βάναυσο της εξύβρισης».
Υποστήριξε ακόμη ότι δεν λήφθηκαν υπόψη από τον συγγραφέα οι «ελληνικοί νόμοι και διατάγματα με τα οποία είχε αναγνωρισθεί και συνεχιζόταν η αναγνώριση για εθνική δράση, κατά την περίοδο στην οποία αναφέρεται στο δημοσίευμα, τόσο της οργάνωσης “Χ”, όσο και του αρχηγού της, Γεώργιου Γρίβα».

Η υπεράσπιση την οποία διεύθυνε ο Φοίβος Κληρίδης πρόβαλε τη θέση ότι το επίδικο δημοσίευμα «αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα» και συνέχισε λέγοντας ότι η προβολή της αλήθειας δεν μπορεί να συνιστά βάναυση εξύβριση αλλά και ούτε μπορεί να συνεπάγεται κακοβουλία».
Ο δικαστής αναφέρει επίσης ότι ο κατηγορούμενος δεν αναφέρεται στο σύγγραμμα του σε θέσεις αντίθετες από εκείνες που επέλεξε να προβάλει. Και ο κατήγορος απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στο ότι ο κατηγορούμενος αγνόησε νομοθετήματα και διατάγματα που εκδόθηκαν στην Ελλάδα, με τα οποία αναγνωριζόταν η εθνική δράση του Γεώργιου Γρίβα και της οργάνωσης “X” κατά την σχετική περίοδο.

Οι μαρτυρίες
Σε ότι αφορά τις μαρτυρίες, η απόφαση αναφέρει ότι αυτές ήταν αλληλοσυγκρουόμενες. Συμπληρώνει δε ότι ένα μέρος της μαρτυρίας έγινε αποδεκτό εφόσον εδραζόταν και σε πληθώρα συγγραμμάτων.
Το δικαστήριο έλαβε υπόψη του ότι ο συγγραφέας εξέδωσε κι άλλα μικρότερα βιβλία με παρόμοια θεματολογία  και «για τη συγγραφή του βιβλίου αυτού φαίνεται ότι μελέτησε διάφορες πηγές και είχε υπόψη του τη διάσταση και στις αντιλήψεις της ιστορίας της σχετικής περιόδου. Περιπλέον μερίμνησε να συμβουλευθεί πρόσωπα, τα οποία, λόγω κάποιας ανάμιξης τους στα πράγματα της τότε εποχής και της εμπιστοσύνης που του ενέπνεαν λόγω της θέσης τους, πίστευε ότι θα μπορούσαν να του δώσουν αξιόπιστη καθοδήγηση».

Στη συνέχεια ο δικαστής επεξηγεί τι είναι δικαστική γνώση, εξύβριση και ιστορία.

Η αθώωση του κατηγορουμένου
Με βάση τα όσα αναφέρθηκαν, ο δικαστής Γ. Νικολάου καταλήγει ότι το δικαστήριο θα ήταν άτοπο να αποφανθεί ως προς περιεχόμενο της ιστορίας και προσθέτει:
«Για τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω, το επίδικο δημοσίευμα δεν αποτελεί εξύβριση.
Η κατηγορία δεν έχει αποδειχθεί. Ο κατηγορούμενος αθωώνεται και απαλλάσσεται».

Εμάς δεν μας μας ενοχλούσαν οι Γερμανοί
Πέρα από τα όσα λίγα αναφέρονται στο συγκεκριμένο βιβλίο, τα τελευταία χρόνια η ιστορική έρευνα έφερε στο φως αρκετά στοιχεία αναφορικά με τη δράση της οργάνωσης “X” υπό την ηγεσία του Γρίβα, κατά την περίοδο της Γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.

Θα παραθέσουμε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Νίκου Καρκάνη «Οι Δωσίλογοι Της
Κατοχής Δίκες Παρωδία».
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, δημιουργήθηκαν Ειδικά Δικαστήρια Δωσιλόγων. Σε ένα από αυτά παρέστη και ο ταγματάρχης Κώστας Πολύζος, διοικητής του 2ου Γραφείου της “Χ”, για να καταθέσει ως μάρτυρας.
Παραθέτουμε παρακάτω απόσπασμα ενός αποκαλυπτικού διαλόγου.

Πρόεδρος: Ποιος είναι o αρχη­γός σας;
Πολύζος: O Γρίβας. O Λάμπου μας εφοδίαζε και με ταυτότητες της ειδικής. Ποτέ όμως οι Γερμανοί δεν ενόχλησαν τα μέλη της οργάνωσής μας, εκτός, από 10 που έπιασαν μια φορά γιατί τους πήραν για κομμουνιστές και τους παρέδωσαν στην ειδική.

Σύνεδρος: Τι έγιναν οι 10 δικοί σας στην ειδική Ασφάλεια;
Απ.: Απολύθηκαν όλοι. O Λά­μπου με διαβεβαίωσε ότι τους είχε σε ασφαλές μέρος ώστε δεν κινδύνευαν. Οι Γερμανοί τους πήραν τα πιστόλια και τους άφησαν ελεύθερους. Τα πιστόλια παραδόθηκαν στην ειδική και ο Λάμπου είχε διατάξει να μας επιστραφούν.

Σύνεδρος: Πώς οι Γερμανοί τους απέλυσαν αφού είχαν όπλα; Αφού καταδίκαζαν σε θάνατο τους οπλοφορούντες!
Απ.: Μα ήξεραν ότι ήσαν σε εθνικιστική οργάνωση. Και μας τους εθνικόφρονας δεν μας πείρα­ζαν οι Γερμανοί.

Πολιτική Αγωγή: Οι Γερμανοί επεδίω­ξαν να διασπάσουν τον ελληνικό λαό και να βάλουν ένα τμήμα του να χτυ­πά τους κομμουνιστές;
Απ: Ναι: Οι Γερμανοί έβαλαν τις εθνικιστικές οργανώσεις να πολε­μούν τους κομμουνιστές, για να έχουν αυτοί ήσυχο το κεφάλι τους.

Πολ. Αγ.: Μιλούσαν οι σύμμαχοι για ΕΑΜ, για ΕΔΕΣ για ΕΚΚΑ. Είπαν ποτέ για τη «Χ»;
Απ.: Δεν με ενδιαφέρει…

Πολ. Αγ.: Εξετελέσθη κανένας «Χίτης» στην κατοχή;
Απ: Ένας στο Κολωνάκι τον Οκτώβρη.

Πολ. Αγ.: Τον Οκτώβρη έφυγα οι Γερμανοί. Μήπως σκοτώθηκε από αδέσποτη;
Απ.: ...(καμιά απάντηση).

Πολ.Αγ.: Στην ειδική ασφάλεια υπήρχε γερμανική υπηρεσία;
Απ: Μάλιστα.

Πολ. Αγ.: Είχε η«Χ» συνεργασία με την Ασφάλεια;
Απ: Ναι!

Κώστας Γαβράς: Γρίβας = αγριότητα
Μαρτυρίες και αποδείξεις για το ρόλο της “X” υπάρχουν πάρα πολλές, που όσο κι αν προσπαθούν σήμερα κάποιοι να τις θάψουν ή να τις ανασκευάσουν, δεν αλλάζουν την ιστορία.
Οι Χίτες ήταν ο φόβος και ο τρόμος των απλών πολιτών. Η αγριότητα τους είναι μνημειώδης.
Μια τέτοια εμπειρία αφηγήθηκε στο περιοδικό «Σελίδες» το 1994 ο διεθνούς φήμης σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς. Είπε σχετικά:
«Είναι μια εικόνα πολύ ζωντανή στη μνήμη, ίσως γιατί ήτανε τόσο τρομακτική μπροστά στα παιδικά μου μάτια.

- θάθελα να μου την περιγράψετε…
Ήτανε βράδυ θυμάμαι κάποιος γείτονας, της κυρίας Θάλειας μου φαίνεται ο άνδρας, έβγαινε από μια υπόγεια ταβέρνα η οποία ήτανε κάτω από το μπακάλικο. Εκεί μια ομάδα «Χιτών» τον ορμήσανε και τον κτυπήσανε με τα μπαστούνια μέχρι που πέθανε... Αυτή τη σκηνή δεν πρόκειται να την ξεχάσω ποτέ.

- Πληγές που αφήνουν σημάδια…
Ναι, σίγουρα. Κι εδώ θέλω να σου πω κάτι κάνοντας μια παρένθεση. Όταν βλέπω το όνομα Γρίβας κάπου γραμμένο, στο μυαλό μου έρχονται αμέσως τέτοιες εικόνες. Αυτός ο άνθρωπος που για σας υπήρξε έστω και για μια περίοδο ήρωας, για μένα πάντα θα 'ναι συνδεδεμένος με αυτά τα γεγονότα».

Αυτά τα ολίγα για την “X” και τον Γρίβα εκείνης της εποχής. Μια πτυχή της δράσης του που δεν διέφερε ασφαλώς από τις υπόλοιπες πτυχές της δράσης του ανθρώπου που συνέδεσε το όνομα του με τον ενωτικό αγώνα στην Κύπρο αλλά και με την καταστροφή του 1974.